محمد بن هندوشاه نخجوانى
26
صحاح الفرس ( فارسى )
مرا نسبت بشيدا مىكند ماه پرى پيكر * تو دل با خويشتندارى چه دانى حال شيدايى « 1 » فصل طاء « 2 » طغرا : خطيست كه در عهد ملوك قديم بالاى امثله و مناشير ايشان مىكشيدهاند بر شكل كمانى . پدرم گفت : [ بيت ] اعدل اقطار شرق و غرب كز القاب او * بر مناشير امور عدل طغرا كردهاند و شاعر گفت : [ بيت ] از نقاب قيرگون بر صبح كرده سايهبان * و آن هلال « 3 » عنبرين بر ماه طغرا ساخته ) فصل فاء « 4 » فراخا : فراخى بود . ( دقيقى « 5 » گفت ) : بيت شاديت « 6 » باد چندان كاندر جهان فراخا * تو با نشاط و راحت با درد و رنج اعدا ( فصل قاف ) « 7 » قسطا : « 8 » نام « 9 » حكيمى است « 10 » . ناصر خسرو گفت : بيت هر كسى چيزى همىگويد ز تيره « 11 » راى خويش * تا گمان آيد كه او قسطاى « 12 » بن لوقاستى فصل كاف « 13 » كانا : ابله و نادان باشد ( رودكى گفت ) : بيت من سخن گويم تو كانايى كنى « 14 » * هر زمانى دست بر دستت « 15 » زنى « 16 » فردوسى گفت : بيت كه پير فريبنده كانا بود * اگر چند پيروز « 17 » و « 18 » دانا بود « 19 » كپيتا : « 20 » ناطف « 21 » باشد و به زبان آذربايجانى « 22 » بيلقان « 23 » گويند . « 24 » طيان مرغزى گفت : بيت « 25 » گر همه نيكوان ترينه شوند * تو كپيتاى « 26 » كنجدين منى « 27 » كر يا « 28 » : جنسى « 29 » از ريواس باشد « 30 » چنان كه « 31 » رودكى « 32 » گفت : بيت پيش تيغ تو روز صف دشمن * هست چون پيش ( داس نو ) « 33 » كر يا كفا : « 34 » سختى باشد . « 35 » قصار گفت : بيت مير « 36 » ابو احمد محمد خسرو صاحبقران « 37 » * آنكه پيش آرد « 38 » همى شادى چو پيش آيد « 39 » كفا
--> ( 1 ) - ك : دو شاهد را ندارد ( 2 ) - ط / ك : اين فصل و نيز لغت طغرا را ندارد ( 3 ) - ط : علال . ( 4 ) - ك : عنوان را ندارد ( 5 ) - ك : عسجدى ( 6 ) - ك : شادى است ( 7 ) - ط / ك : داخل دو هلال را ندارد و در « د » نيز بجاى قاف « ق » آمده است ( 8 ) - ك : قشطا ( 9 ) - ك : است ( 10 ) - ط / ك : حكيمست ( 11 ) - د : تبيره ( 12 ) - ك : قشطاى ( 13 ) - ك : عنوان را ندارد ( 14 ) - ط : كانانى چه سود ( 15 ) - ط / د : بر دست ( متن از لف 2 ) ( 16 ) - ك : اين شاهد را ندارد ( 17 ) - ك : فيروز ( 18 ) - ط : « و » ندارد ( 19 ) - د : اين مثال را ندارد . ( 20 ) - د : كبيتا / ك : كيتا ( 21 ) - ط : ناطق / د : ناطقه ( در حاشيه : ناطف ) ( 22 ) - د : اذربيجان / ك : آذربايجان ( 23 ) - د : بيلقانى / ك : وژه ( 24 ) - ط : گويد ( فروزانفر : همانست كه به عربى « قبيطى » گويند و شايد « قبيده بادام » كه در محاورات مىآيد نيز تحريف همان كلمه باشد و « كپيتاء كنجدين » نوعى از حلواست كه از شيره پزند مثل حلوا جوزى با اين تفاوت كه در اين كنجد مىريزند ) ( 25 ) - ك : اين مثال را ندارد ( 26 ) - د : كبيتا ( 27 ) - در « لفس 7 » بيتى مقدم بر اين شاهد ديده مىشود كه چنين است : « شمس دنيا تو فخر دين ( فخر الدين ) منى فخر دنيا تو شمس دين ( شمس الدين ) منى » و نسخ ديگر لغت فرس از آن خاليست و چون بخاطر آوريم كه بسيارى از عبارات « لفس » نظير عبارات صحاح الفرس است و از طرف ديگر لقب مؤلف صحاح الفرس ( شمس الدين ) و لقب پدرش ( فخر الدين ) مىباشد در انتساب اين شعر به طيان ترديد حاصل مىشود . ( 28 ) - د : كرپا ( در حاشيه : ظ ، كر يا ) ( 29 ) - د : جنس ( 30 ) - ك : بود ( 31 ) - د : « چنان كه » ندارد ( 32 ) - ك : شاهد را ندارد / ط / د : شاعر ( 33 ) - ط : راست بر مغز / د : داس تير ( متن از « لف 12 » با تبديل « تو » به « تو » . فروزانفر ) ( 34 ) - ك : سختى و محنت باشد ( 35 ) - د : بود يا يكى ( كذا ) ( 36 ) - د : « مير » ندارد ( در حاشيه : مير ابو احمد ) ( 37 ) - د : ايرانزمين ( 38 ) - ك : آمد ( 39 ) - د : ارد / ط : آمد .